TESK | Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu

Türk tarihinde sosyal güvenlik uygulamaları Orta Asya, Anadolu Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi olarak ele alınabilir. Osmanlı Devleti’nde sosyal güvenlik anlamında ilk örgütlenme, 13. Yüzyılda önce Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonunun da temeli olan Ahilik (esnaf, zanaatkar, çiftçi vb. çalışma kolları), sonra Gedik-Lonca (belirli bir iş kolunda usta, kalfa ve çırakları içine alan dernek) teşkilatı adı altında ortaya çıkmıştır.

Cumhuriyet tarihimizde ise 1921 yılında 151 sayılı Ereğli Maden Amelesi’nin Hukukuna Müteallik Kanun ile kurulan Amele Birliği, ülkemizin kanun ile kurulan ve üyeliği zorunlu olan ilk sosyal güvenlik kuruluşudur. Esnaf ve sanatkarların kurumu olan BAĞ-KUR, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile 02/09/1971 yılında kurulmuştur.

01/10/2008 ülkemizde sağlık ve sosyal güvenlik konularında bir devrim yapılmış, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu yasalaşmıştır. 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi ile SSK, Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR tek çatı altında toplanarak Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmuş, norm ve standart birliği sağlanmaya çalışılmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 16/06/2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01/10/2008 tarihinde tüm hükümleri ile yürürlüğe girmiştir. Kanunun yürürlüğe girmesi ile Sosyal Sigortalar Kurumu, Emekli Sandığı Kurumu ve Bağımsız Çalışanlar Kurumu Sosyal Güvenlik Kurumu adı altında tek çatı da toplanmıştır.

Bugün BAĞ-KUR’dan hizmet alan yaklaşık 20 milyon kişi bulunmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının verilerine göre 2025 yılı itibariyle 3.408.548 aktif BAĞ-KUR sigortalısı bulunmaktadır.

Her ne kadar; kurumlar tek çatı altında toplanmış olmasına rağmen esnaf ve sanatkarların diğer sigortalılar ile aynı şartlarda olmadığı açıktır. Bugün, bir esnafın emekli olabilmesi için ticari faaliyetine 25 yıl kesintisiz devam etmesi, 9000 prim gününe sahip olması ve yaş şartını tamamlamış olması gerekmektedir. Günümüz ekonomisinde bir ticari işletmenin 25 yıl kesintisiz olarak ticari faaliyetine devam etmesini beklemek hayatın olağan akışına aykırıdır. Esnaf ve sanatkarların, emekli olabilmesi için aranan prim gün sayısının düşürülmesi öncelikli taleplerimiz arasında yer almaktadır.

1985-2000 yılları arasında yürürlükte bulunan kanun ile, vergi kaydı olan ancak Bağ-Kur’a 3 ay içerisinde kayıt yaptırmamış olanların Kuruma resen kayıt edilmesi düzenlenmiş, ancak ne yazık ki bu yükümlülük Kurum tarafından belli noktalarda yerine getirilememiştir. Daha sonra 2000 ve 2008 yıllarında yapılan değişiklikler ile bu hak sigortalıların ellerinden geriye dönük olarak alınmıştır. Sosyal güvenlik anayasa ile korunan, vazgeçilemez ve kaçınılamaz bir haktır. Esnaf ve sanatkarlarımız açısından ciddi mağduriyete neden olan bu konu ile ilgili acil bir yasal düzenleme ihtiyacı bulunmaktadır. 22/03/1985- 04/10/2000 yılları arasında vergi kaydı olduğu halde Kurum tarafından resen sigortalı olarak kayıt edilmemiş olan, ancak sigortalılık niteliği taşıyan esnaf ve sanatkarların geriye dönük borçlanmasına imkan sağlanmalıdır.

Esnaf ve sanatkarlarımızın ödeyecekleri primler ile bu prime eklenecek devlet katkısının, İşsizlik Sigortası Fonuna benzer bir mekanizma kapsamında bir fonda toplanması öngörülmüş; bu amaçla “Esnaf Ahi Sandığı” 03/02/2017 tarihli ve 6824 sayılı Kanun ile kurulmuştur. Ancak, ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik koşullar nedeniyle söz konusu düzenlemenin yürürlüğü 01/01/2028 tarihine kadar ertelenmiştir.

Yine, 4/a’lı sigortalılara çalışamadıkları günler için geçici iş göremezlik ödemesi yapılmaktadır. Aynı ödeme, esnaf ve sanatkarlarımıza ancak sigorta prim borcu bulunmaması şartıyla yapılmakta, ayakta yapılan tedaviler için ödenen geçici iş göremezlik ödemesinden ise esnaf ve sanatkarlarımız hiçbir şekilde yararlanamamaktadır. Oysa, esnaf ve sanatkarlarımız, toplumda rapor parası diye bilinen bu ödemeden faydalanamadıkları gibi, istirahatli oldukları bu sürede dükkanlarını açamadıklarından ayrıca zarara uğramaktadırlar. Yapılacak kanun değişikliği ile de bu sorunun çözüme kavuşturulması gerekmektedir.

Temsil

Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonunun yoğun ve ısrarlı çalışmaları sonucunda 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanununun “Genel Kurulun oluşumu, görevleri ve toplanması” başlıklı 5 inci maddesinin (f) bendi 19/01/2013 tarih ve 28533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6385 sayılı kanun ile; “Tarımda kendi nam ve hesabına çalışanların üye olduğu kanunla kurulu kamu kurumu niteliğindeki en üst meslek kuruluşlarından en fazla üyeye sahip ilk üç kuruluş tarafından üye sayılarına orantılı olarak belirlenen 9 temsilciden, tarım dışında kendi nam ve hesabına çalışanların üye olduğu kanunla kurulu kamu kurumu niteliğindeki en üst meslek kuruluşlarından en fazla üyeye sahip ilk üç kuruluş tarafından üye sayılarına orantılı olarak belirlenen 9 temsilciden” şeklinde değiştirilmiştir.

Türkiye’nin tarım dışında en çok kendi nam ve hesabına çalışanına sahip meslek kuruluşu olan Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu Genel Başkanı Bendevi PALANDÖKEN Sosyal Güvenlik Kurumunun 08/07/2013 tarihinde yapılan seçimli Olağanüstü Genel Kurulunda Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilmiş olup, bu tarihten itibaren görevine devam etmiştir.

2013 yılından beri Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulu üyesi olarak görev yapan Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu Genel Başkanı Bendevi PALANDÖKEN, başta sosyal güvenlik destek priminin kaldırılması olmak üzere, esnaf ve sanatkarların sigorta prim borçlarının yapılandırılmasının sağlanması, kadın esnaf ve sanatkarlara doğum borçlanması imkanı tanınması, prim borcu olan esnaf ve sanatkarların 31/12/2026 tarihine kadar sağlık hizmetlerinden yararlanması gibi birçok alanda çalışmış ve başarı sağlamıştır.